Tapijt van Vlaardingen spreekt tot de verbeelding

Albert Luten is bestuurslid van Helinium, de Vlaardingse archeologische werkgroep met ongeveer 35 actieve leden en veel meer geïnteresseerde volgers. Elke week is er een bijeenkomst in boerderij Hoogstad; ze doen archeologisch werk, beschrijven vondsten, organiseren reizen, houden lezingen en brengen een goed gelezen blad uit.

Borduren archeologen?

“Van archeologen verwacht je niet dat ze een borduurproject op poten zetten, inderdaad”, lacht Albert. “Ik kreeg het idee toen ik hoorde vertellen over de Flevowand; zij borduren de geschiedenis van de Flevopolder. Wij gaan de afbeeldingen borduren die John Rabou in 2008 op vier panelen heeft getekend voor ‘Graven in Vlaardingen’, een overzichtstentoonstelling van archeologische opgravingen in het centrum van Vlaardingen. Hij heeft zijn copyright beschikbaar gesteld, een mooie geste, waarvoor we hem zeer dankbaar zijn.”

kleed 1
Tekening 1: Rovers, boeren en handelaren in het Merwedewoud.
Wat kun je hier zien? Onderaan zie je hoe boeren het Merwedewoud geschikt maken voor landbouw. Dit woud strekte zich uit langs de oevers van de Merwede, zoals de rivier tussen Woudrichem en Vlaardingen genoemd werd. Het woud was eigendom van verschillende bisschoppen, maar de ontginnende boeren droegen hun opbrengst af aan Dirk III, graaf van West-Frisia. De graaf had bij 'Flaridingun' een kleine burcht gebouwd (links). Van daaruit maakte de graaf en zijn manschappen - echte rovers (predones) volgens de kroniekschrijver Alpertus -  het de kooplieden uit Tiel (rechts) lastig door tol te heffen voor doortocht (midden en rechts). De kooplieden beklaagden zich bij de Duitse keizer, de heerser over het gebied. Ook de bisschoppen die een deel van het Merwedewoud in bezit hadden, vroegen de keizer om in te grijpen. De keizer bracht een leger op de been onder leiding van hertog Godfried van Lotharingen. Het leger voer op 29 juli 1018 met schepen de rivier af en ging aan land bij Vlaardingen. Een komeet met een lange staart (rechtsboven) die in die dagen aan de hemel verscheen, werd gezien als voorteken van groot onheil...

Bron van inspiratie

De tekenaar heeft zich duidelijk laten inspireren door het Tapijt van Bayeux, gemaakt in de elfde eeuw, dat de Slag bij Hastings uitbeeldt. “Dat geldt trouwens ook voor de Flevowand”, weet Albert. “Maar waar zij qua grootte dicht bij de inspiratiebron blijven, doen wij het een stuk kleinschaliger. Zij gaan uit van een wandkleed van zestig meter bij vijftig centimeter, dat is maar tien meter korter dan in Normandië. Wij maken vier kleden van elk een meter lang en vijftig centimeter hoog.”

kleed 2
Tekening 2: Strijd tussen de sloten, een handvol boeren verslaat een keizerlijk leger.
Wat kun je hier zien? De ridders van het keizerlijke leger konden uitstekend vechten vanaf hun paarden. Maar ze hadden weinig of geen paarden meegenomen in de schepen. Met hun zware maliënkolders en wapens konden ze te voet moeilijk opereren. Bovendien was het land langs de rivieroevers bij Vlaardingen erg drassig. De opmars verliep dan ook niet voorspoedig. Toen het valse gerucht ontstond dat hun aanvoerder, hertog Godfried, was gesneuveld, brak er paniek uit in het leger. De troepen vluchtten terug naar de schepen. Op dat moment vielen de lichtbewapende boeren aan. Een waar bloedbad volgde. Ten slotte vielen de soldaten van graaf Dirk aan. Vanuit de burcht reden zij met hun paarden over de lijken van de gesneuvelden heen (links). Hertog Godfried vluchtte niet samen met zijn manschappen en was omsingeld (rechts). Hij verweerde zich dapper, maar werd uiteindelijk gevangen genomen door de soldaten van Dirk III. De gevangenschap van de hertog was van korte duur. Nadat hij beloofde ervoor te zorgen dat de nabestaanden van de gesneuvelden geen bloedwraak zouden nemen, werd hij vrijgelaten. Graaf Dirk III bleef heer en meester in het gebied.

Gevraagd: borduurders

Hij kan zelf helemaal niet borduren, dus ging Albert onder andere via Facebook op zoek gegaan naar mensen die dat wel kunnen. “Je kunt het ook niet alleen doen. Ik had geluk: de Geschiedenis van Vlaardingen linkte mijn pagina en prompt stond het AD op de stoep. Ik heb ook nog een persbericht naar Groot-Vlaardingen gestuurd." En zo kwam het dat veel Vlaardingers samen het Tapijt van Vlaardingen borduren. Albert Luten besluit: "Wordt het een succes, dan krijgt Helinium de eer. Mislukt het, dan vang ik de pek en veren op!"

Volg het project op de Facebookpagina Het tapijt van Vlaardingen.

kleed 3
Tekening 3: De strijd gaat door, de burcht van Vlaardingen ingenomen.
Wat kun je hier zien? In september 1047 brandde er een nieuwe strijd los tussen de Duitse keizer en de toen heersende West-Friese graaf. De keizer was nu Hendrik III (geen familie van Hendrik II) en de graaf in kwestie was Dirk IV, de zoon van Dirk III. De aanleiding voor deze oorlog is onduidelijk en de bronnen spreken elkaar tegen over de uitkomst van de gevechten. In ieder geval trok er weer een keizerlijk leger naar West-Frisia. Volgens één bron veroverde het leger de 'zeer sterke' burchten Vlaardingen en Rijnsburg (linksonder). Een andere bron meldt dat het leger de aftocht blies en dat graaf Dirk IV de achtervolging inzette met kleine schepen (links). Die vielen de achterhoede van de keizerlijke vloot aan en het leger 'leed een niet geringe nederlaag' (midden). Toch trok de keizer uiteindelijk aan het langste eind. In de winter van 1048-49 wordt graaf Dirk IV bij Vlaardingen vermoord (rechtsonder). De opdrachtgevers voor deze moordaanslag waren vermoedelijk de bisschoppen van de omringende bisdommen, de bondgenoten van keizer Hendrik III.

kleed 4
 

Tekening 4: Schandelijke moord te Vlaardingen, het vernederende einde van een hertog.

Wat kun je hier zien? In 1070 verdreef hertog Godfried 'met de Bult' van Lotharingen - achterneef van de hertog Godfried die in 1018 bij Vlaardingen was verslagen – graaf Robrecht ‘de Fries’ uit het West-Friese graafschap. Deze verdreven graaf zon echter op wraak. Hij bereikte zijn doel enkele jaren later, in 1076. De hertog moest 's nachts naar het toilet. Dat was toen niet meer dan een deksel met een gat erin. Daaronder had zich een huurmoordenaar opgesteld, die de hertog met een wapen in zijn achterste stak. De hertog was zwaargewond en stierf zeven dagen later. Hij werd begraven in de Lotharingse hoofdstad Verdun.

Deze moord vond plaats in Vlaardingen of Antwerpen. De bronnen spreken elkaar tegen. In ieder geval maakte de dood van Godfried de weg vrij voor de herovering van het West-Friese graafschap door graaf Robrecht De Fries en zijn stiefzoon, Dirk V. Zij en hun opvolgers bouwden verder aan het graafschap, dat vanaf de 12e eeuw Holland heette. Daarvan zou Vlaardingen nog een eeuw lang één van de belangrijkste plaatsen zijn.